Терапија на немеланомски кожни карциноми Печати

Терапијата на ракот на кожата ја врши лекар-специјалист, по дефинитивно поставената патохистолошка дијагноза.

Тераписки модалитети кои се на располагање за лекување на немеланомски кожни карциноми (базоцелуларен и планоцелуларен) се: хуругија, радиотерапија и хемотерапија. Која од овие тераписки модалитети ќе се примени или нивна комбинација, зависи од клиничкиот изглед, големината на туморот, неговата локализација и хистолошкиот тип на туморот. При тоа, од голема важност е да се одреди и стадиумот на болеста. Тој се утврдува според TNM класификацијата, односно, според големината на туморот (Т), нодалниот стадус ( присуство или отсуство на метастатски лимфни јазли) и присутни далечни метастази (М).

Според оваа класификација се разликуваат три стадиуми на болеста:

  • Стадиум 1.
    Тука спаѓаат тумори кои се површински или егзофитични и чија големина е до 2 sm.
  • Стадиум 2.
    Овој стадиум ги вкучува сите тумори со која било големина, но со присутни метастази во регионалните лимфни јазли.
  • Стадиум 3.
    Во овој стадиум спаѓаат туморите со присутни далечни метастази (метастатска болест).

Хируршки третман

При хируршкото лекување на примарниот кожен карцином важи правилото дека планоцелуларниот карцином треба да се лекува поагресивно од базоцелуларниот. Кај хируршкиот третман на планоцелуларниот тумор, операцијата се изведува со пошироки рабови, било во длабина, било во ширина. При тоа, треба да се внимава и на можните метастази во регионалните лимфни јазли. Во случај кога се зафатени и регионалните лимфни јазли, покрај хируршкото отстранување на туморот, се отстануваат и метастатските лимфни јазли.

Земајќи предвид дека базоцелуларниот кожен карцином споро расте и ретко дава метастази, контролата на локалната болест, често значи и излекување. Според тоа, кај малите базоцелуларни лезии, оперативниот третман е и дефинитивна т.е. единствена терапија, која доведува до комплетно излекување.

Сепак, доколку при оперативниот третман, посебно кај тумори со големи димезии, не се извади туморот во целост, потребно е да се спроведе постоперативна (адјувантна) радиотерапија, која го намалува ризикот од појава на локален рицидив.

Како можни хируршки процедури се: киретажа и електродисекција, хируршка ексцизија и Мошовата (Mosch) микрографска криохирургија.

Киретажа и електродисекција

Оваа хируршка процедура се изведува во локална анестезија и е погодна за малите тумори. Со помош на кожна кирета се отстрануваат туморите, по што следува електродисекција на околината со ласер.

Процедурата потоа се повторува вниматено 2 или повеќе пати.

Овој тераписки пристап се препорачува за површински лезии помали од 0.5 sm, но е контраиндициран за морфеа типот и за рекурентните тумори.

При овој вид на хируршки третман не се добива материјал за патохистолошка анализа, па затоа и адекватноста на третманот неможе да се процени.

Хируршка ексицизија

Ова е хируршка процедура, при која се отстранува клинички видливиот тумор во целост. Овој хируршки третман се препорачува за базоцелуларните кожни карциноми поголеми од 2 sm и за планоцелуларни карциноми поголеми од 1 cm.

Во зависност од големината на туморот и патохистолошкиот тип, се оди во здраво од 0.5 до 3 sm.

Мошова микрографска хирургија

Со оваа техника се врши ексцизија на промената и може да се одреди стадиумот со моментално испитување на целата ивица со сериски хоризонтални пресеци.


Радиотерапија

Радиотерапијата е втор тераписки модалитет кој се применува во лекувањето на ракот на кожата.

Радиотерапијата може да се применува како куративна и тоа како самостоен тераписки модалитет, или по реализираниот оперативен третман (адјувантна) и како палијативна кај локално напредната болест или кај метастатски кожен карцином.

Радиотерапија на примарен кожен карцином

Радиотерапијата кај кожниот карцином може да се применува како самостојна тераписки метода. Со неа се постигнува контрола на болеста кај повеќе од 92% од малите лезии (помали од 2 sm) на планоцелуларен карцином на лицето и ушите, а тој процент кај базоцелуларниот карцином достигнува до 95% (кај тумори со големина до 2 cm).

Овие резултати се слични со оние добиени со хируршко лекување.

Според тоа, терапија на избор за малите лезии е радиотерапијата, бидејќи таа дава исти резултати како и хирургијата, а има предности над хирургијата. Таа дава подобри естетски ефекти. Хируршкиот третман остава лузни, а посебно не е погоден за одредни локализации на карциномот како што се: очните капаци, ушите, носот и устата.

Хирургијата дава подобри резултати кај поголеми лезии каде постои инвазија на коската или рскавицата и кај морфеа типот на базоцелуларниот кожен карцином.

Но, рецидивите по спроведената радиотерапија не одговараат на повторно зрачење и тие треба да се лекуваат хируршки.

Радиотерапијата е метода на избор во лекувањето на пациенти во понапредната возраст, над 60 години и каде што, за адекеватно лекување е потребна опсежна хируршка ресекција, односно каде што се работи за големи лезии.

Адјуванта радиотерапија

Адјувантната терапија се спроведува по извршениот хируршки зафат. Таа се применува доколку по хируршкото лекување се утврди присуство на малигни клетки на хируршките извици, при патохистолошки преглед на оперативниот материјал. Тоа занчи дека туморот не бил изваден во целост.

Постоперативната радиотерапија има за цел да обезбени стерилизација на ивиците, а со тоа значително го намалува ризикот од појава на локален рецидив.

Палијативна радиотерапија на локално напреднат и метастатски рак на кожата

Кај постари пациенти со големи лезии каде што е потребна голема хируршка ресекција, како и кај пациенти со иноперабилна болест, се применува палијативна радиотерапија. Со неа болеста може добро да се контролира.

Палијативната радиотерапија се применува и при постоење на одредни симптоми и компликации поради локалното ширење или метастазирање на туморот. Така, често се применува при крварења од лезиите и при јаки болки, со што се подобрува и квалитетот на животот на пациентот.

Палијативната терапија не може да доведе до излекување.

Радиотераписки техники

При зрачењето на ракот на кожата основниот принцип кој треба да се спроведе е да зрачното поле опфаќа 5 до 10 mm од здравото ткиво околу зрачената лезија (туморот). Зрачењето се спроведува со јонизирачки зраци со таков интензитет со кој ќе се обезбеди 50% од дозата да е до длабината до која се протега туморот т.е. на базата на туморот да се обезбеди 50% од дозата.

За мали лезии што не продираат во длабочина, се користи т.н. контактна (чаул) терапија. Се користат меки рендгенски зраци кои немаат голема продорна моќ и чија максимална доза се остварува на површината на кожата и во првите неколку милиметри во длбочина т.е. под површината на лезијата. Се користат зраци со енергија од 60 kV. Зрачењето е фракционирано т.е. се спроведува со дневни дози од 600 cGy, секој ден, од понеделник до петок, со пауза во викендите. Обично се спроведуваат 10 до 12 сеанси.

Истиот тераписки ефект може да се постигне и со поинаков начин на фракционирање (3400 cGy по 680 cGy три пати неделно за базоцелуларниот карцином, и 5400 cGy по 600 cGy три пати неделно за планоцелуларниот карцином).

За лезии што се поголеми, кои опфаќаат поголеми површини на кожата или што продираат во длабина, попогодна е електронотерапијата. При тоа се користат електрони произведени од линеарен акцелератор, а нивната енергија се подесува во зависност од големината на туморот и продорот во длабина.

По завршувањето на зрачната терапија доаѓа до некроза во пределот на туморот, а може да се јави и црвенило на околната здрава кожа (радиодермит). Но, ова се само привремени промени и брзо се повлекуваат по краток период по завршувањето на зрачењето.

Како несакани доцни ефекти од зрачната терапија може да се јават: депигментација, атрофија на кожата и оштетување на околните структури (око, солзната жлезда). Се јавува и алопеција (губење на влакната на местото кое е озрачено). Затоа радиотерапијата не се препорачува кај млади пациенти до 40 годишна возраст.