• Decrease font size
  • Reset font size to default
  • Increase font size
Видови на тумори
Истражување

Идентификувани гени поврзани со рак на тестис

Ракот на тестисот е ретка болест и претставува само 2% од сите карциноми кои се јавуваат кај мажите. Но, тој е чест тумор кај...

Болести на простата - Рак

За болестите на простатата кај нас многу малку се знае. Единствен начин да се бориме против нив...
Улогата на радиотерапијата во третманот на малигните заболувања

Со примената на високоенергетските машини, after-loading методите во брахитерапијата и софистицираното фракционирање, радиотерапијата си обезбеди значајно место во онкологијата како локо-регионален третман на малигните болести.

Ако се спореди со хирургијата, радиотерапијата има свои предности и недостатоци.

Успехот од радиотерапијата зависи од радиосезитивноста на туморот, што ги ограничува индикациите за нејзината примена, за разлика од хируршкиот третман, кој не зависи од хистолошкиот тип на туморот.

Предноста на радиотерапијата е во нејзината волуменска можност, бидејќи со неа може да се опфати значително поголем волумен на ткиво, на пример цел абдомен или цел граден кош, при што се избегнуваат опсежни, осакатувачки операции.

Исто така, во многу ситуации радиотерапијата ја потиснала хирургијата поради еднаквите тераписки резултати, но подобрите козметички и функционални ефекти, кои овозможуваат сочувување на зафатениот орган.

Така, радиотерапијата има предност во однос на хирургијата при лекувањето на голем број на тумори на главата и вратот (јазикот, гркланот, голтникот), усните, грлото на матката, простатата, мочниот меур и кожата.

Радиотерапијата може да биде радикална (куративна) и палијативна метода на лекување.

Радикалната радиотерапија може да се применува како:

  • надворешна радиотерапија (радикална и постоперапивна)
  • брахитерапија

Како радикална метода, радиотерапијата се користи во раните стадиуми на радиосензибилните тумори како што се: Хочкиновата болест и не-Хочкиновите лимфоми, семиномите (тумори на тестис) и многу други тумори.

Бидејќи кај радикалната радиотерапија се очекува излекување, или во најмала мерка долготрајно преживување, треба да се одбере најдобра техника на зрачење и фракционирање и доставување на полна зрачна доза во пределот на туморот, а истовремено да се обезбеди максимална заштита на здравите околни ткива и органи.

Радикална (куративна) радиотерапија

Надворешна радиотерапија

Надворешната радиотерапија е најчесто користен тип на зрачна терапија.

Тоа е локална терапија, која ги уништува карциномските клетки само во регијата која се озрачува. Се спроведува со специјални машини (линеарни акцелератори), кои произведуваат рендгенски зраци со висока енергија. Зраците минуваат низ телото на пациентот од надвор и затоа се нарекува надворешна радиотерапија.

Таа може да се применува како самостоен тераписки модалитет (радикална радиотерапија), како постоперативна (адјувантна) радиотерапија и како предоперативна (неоадјувантна) радиотерапија.

Радикалната радиотерапија може да се спроведува како самостојна тераписка опција или во комбинација со другите третмански опции (хирургија, хемотерапија, хормонотерапија, имунотерапија).

Радикалната радиотерапија (самостојна тераписка опција)

На пример, радикалната радиотерапија комбинирана со адјувантната хормонотерапија дава одлични можности за излекување на локално напреднатите карциноми на простатата, кои се неоперабилни. Тоа се должи на фактот што радиотерапискиот третман може да го униши и проширениот тумор надвор од простатата.

Постоперативна (адјувантна) радиотерапија

Постоперативна (адјувантна) радиотерапија се спроведува на пример кај пациенти по извршена радикална простатектомија, но кога при тој хируршки зафат не е изваден туморот во целост. Кај овие пациенти е присутен тумор на хируршките ивици, кој се гледа при микроскопскиот преглед на патолошкиот препарат од оперативниот материјал.

Исто така, постоперативната радиотерапија се спроведува и кај карцином на дојка, во одредени стадиуми на туморите на глава и врат, тумори на дигестивниот тракт, кај гинеколошките тумори и друго.

Предоперативна (неоадјувантна) радиотерапија

Предоперативната радиотерапија се применува кај пациенти со гранично операбилен или неоперабилен тумор. Примарната цел на предоперативната радиотерапија е да го претвори првично неоперабилниот тумор во оперативен, на тој начин што го намалува туморот. Предоперативната радиотерапија може да овозможи радикален хируршки третман.

Исто така, предоперативната радиотерапија ги инактивира туморските клетки, со што го намалува ризикот од туморска имплантација и метастатско ширење во крвните садови за време на хируршкиот третман. На тој начин се намалува и ризикот од локален рецидив, како и ризикот од далечни метастази.

Сепак, денес предоперативната радиотерапија ретко се користи и наместо неа се применува предоперативна хемотерапија.

Брахитерапија

Брахитерапијата е дел од зрачната терапија при која изворот на зрачењето (природен или вештачки радиоактивен изотоп) се поставува во некоја од природните телесни празнини и лумени или, пак, директно во самиот тумор или во неговата непосредна близина.

Тераписката предност на брахитерапијата се должи на два фактора.

Прво, можно е остварување на висока доза на зрачење за многу кратко време. Обично 10-20 Gy се остваруваат за 24 часа, наместо за една до две недели како при конвенционалната надворешна радиотерапија.

Втората предност е во тоа што зрачната доза може прецизно да се фокусира, односно да се концентрира во самиот тумор, со брз нејзин пад во однос на околните нормални структури како резултат на принципот на опаѓање на дозата со квадратот на растојанието.

Последниве години повторно е зголемен интересот за примена на брахитерапијата, како резултат на откривањето на нови вештачки радиоактивни изотопи и усовршувањето на апаратурата за „afterloading“или „полнење отпосле“ техника со што се намалува озрачувањето на медицинскиот персонал.

Современата техника и апаратура, со која денес се спроведува радиотерапијата, како интракавитарната, така и интерстициелната, е со т.н. „ afterloading“техника или „полнење отпосле“.

Имено, имплантацијата на радиоактивните изотопи се спроведува така што, најпрво се поставуваат пластични катетери како нивни носачи, по што болните се поставуваат во специјално подготвени простории, а внесувањето на изворот во овие поставени носачи се врши автоматски со команда од надвор, така што персоналот кој работи е комплетно заштитен од непотребно озрачување.

Најчесто употребувани радиоактивни изотопи

Порано брахитерапија се остварувала, главно, со радиум или радон.

Денеска, најчесто за брахитерапијата се користат: цезиум 137, кобалт 60, иридиум 192, злато 198, јод 125, паладиум 103.

Цезиум (Cs 137) – Ефективната енергија од неговиот радиоактивен распад е 0.6 MeV-a, а полуживотот е 30 години. Се користи во вид на туби и игли за интракавитарна терапија кај гинеколошките тумори.

Кобалт (Co 60) – Ефективната енергија од неговиот радиоактивен распад е 1.25 MeV-a, а полуживотот е 5.3 години. Го има во вид на плочки и туби, а се користи како извор со висока активност за многу тумори со „aferloading“ техниката.

Иридиум (Ir 192) – Ефективната енергија од неговиот радиоактивен распад е 0.38 MeV-a, а полуживотот е 74 дена. Го има во вид на жици, зрна и ленти, а се користи како привремен извор кај тумори на дојка, мозок, простата и друго.

Злато (Au 198) – Ефективната енергија од неговиот радиоактивен распад е 0.42 MeV-a, а полуживотот е 2.7 дена. Се користи во вид на зрна како перманентен извор кај ракот на простата.

Јод (J 125) – Ефективната енергија при неговиот радиоактивен распад е 0.035 MeV-a, а полуживотот изнесува 60 дена. Се користи во вид на зрна како перманентен извор кај ракот на простата и како привремен извор кај туморите на мозокот, додека во вид на плочки се користи како привремен извор кај очен меланом.

Паладиум (Pd 103) – Паладиумовите зрна се достапни во брахитерапијата од неодамна. Клиничката апликација е слична со онаа на радиоактивниот јод. Полуживотот на радиактивниот паладиум е пократок (17 дена) и обезбедува подобар биолошки ефект при перманентната апликација, бидејќи дозата се остварува за пократко време.

Видови на брахитерапија

Според тоа каде се поставува изворот на зрачењето, брахитерапијата може да биде:

  • интерстициелна,
  • интракавитарна,
  • интралуминална,
  • интраваскуларна,
  • површинска апликација – мулажа.

На ваков начин изворот на зрачење се наоѓа во непосредна близина до туморот или, пак, во самиот тумор, со што се овозможува соодветен подобар тераписки ефект.

Според тоа дали внесениот извор на зрачење, по остварувањето на неговиот зрачен ефект, ќе се отстрани од организмот или, пак, не, брахитерапијата може да биде:

  • перманентна,
  • привремена.

Кај перманентната апликација, внесениот радиоактивен изотоп по неговото ставање не се отстранува или:

  • заради ниската енергија која ја емитира, што ја ограничува и продорноста на зрачењето во околните здрави ткива, или
  • заради неговиот краток полуживот, бидејќи кратко време по внесувањето во организмот, тој ја губи својата активност или се исфрла преку телесните екскрети. Радиоактивни изотопи, кои најчесто се користат за перманентна апликација се: радиоактивното злато 198 и радиоактивниот јод 192.

Привремената апликација подразбира употреба на извори во вид на радиоактивни жици или игли кои по остварувањето на потребната зрачна доза се отстрануваат од организмот. Со привремената апликација се овозможува подобра дозиметрија и контрола на дистрибуцијата на изворите.

Според брзината на дозата со која брахитерапијата се остварува, а според тоа и должината на потребното време за остварување на потребната зрачна доза, таа се дели на:

  • брахитерапија со ниска брзина на дозата (0.4 Gy/h – 2.0 Gy/h),
  • брахитерапија со средна брзина на дозата (2.0 Gy/h – 12.0 Gy/h),
  • брахитерапија со висока брзина на дозата (еднаква или поголема од 12.0 Gy/h или 200 cGy/min),
  • пулсна брахитерапија при која се користи радиоактивен иридиум 192 во текот на 10-30 минути со брзина на дозата од 1-3 Gy/h.
Интерстициелна брахитерапија

При интерстициелната брахитерапија, радиоактивните извори се произведуваат во вид на игли, жици или зрна и подразбира внесување на радиактивен изотоп директно во туморот.

Во вид на зрна, најчесто се внесува радиоактивното злато или јод, и тоа како перманентен извор, односно внесениот радиоактивен изотоп по неговото ставање не се отстранува или заради ниската енергија која ја емитира, или пак, заради неговиот краток полуживот, бидејќи кратко време по внесувањето во организмот, тој ја губи својата активност или се исфрла преку телесните екскрети.

Исто така, во интерстицијалната брахитерапија се користат и привремни извори во вид на радиактивни жици или игли кои, по остварувањето на потебната пресметана доза се отстрануваат.

Интерстициелната брахитерапија често се користи во терапијата на туморите на мозокот, главата и вратот, дојката, простатата и мочниот меур.

Најчесто интерстициелната брахитерапија се комбинира со надворешната радиотерапија и со неа се остварува дополнителна висока доза на остатокот од туморот.

Исто како и интракавитарната терапија, и интерстициелната брахитерапија понекогаш може да се примени кај рекурентната болест, кога со претходно спроведената зрачна терапија е исцрпена толеранцијата на околните ткива.

Интракавитарна брахитерапија

При интракавитарната брахитерапија изворот на зрачење се поставува во некоја од природните телесни празнини и тој се наоѓа непосредно до туморот или во самиот тумор.

Интракавитарната брахитерапија е можна во која било достапна телесна празнина, како што се: тело на матка, грло на матка, вагина, ректум, мочен меур.

Најчесто се применува во лекувањето на гинеколошките тумори, како што се: ракот на грлото на матката и ракот на телото на матката (ендометријален карцином).

При тоа се користат апликатори кои најчесто го држат изворот во фиксна конфигурација и се состојат од тандем и овоиди или прстен. Овоидите се со различни дијаметри и заштити за ректумот и мочниот меур, а тандемот е со различен степен на закривеност, во зависност од конфигурацијата на матката.

Интракавитарната брахитерапија најчесто се комбинира со надворешната радиотерапија и се користи за остварување на дополнителна доза на волуменот со масивна зафатеност на туморот.

Со примената на интракавитарната терапија, како дополнителна зрачна терапија кај туморите во карлицата, можно е доставување на висока зрачна доза во самиот тумор, а со истовремено доставување на мала доза на ректумот и мочниот меур, коишто се критични органи во ова регија.

Интралуминална брахитерапија

Интралуминалната брахитерапија подразбира внесување на радиактивниот извор во малите телесни лумени, како на пример што се: хрнопроводникот, душникот, дишните патишта (бронхии), жолчниот канал.

Во интралуминалната брахитерапија се користат обични пластични катетери или, пак, специјални апликатори преку кои се внесува и центрира радиоактивниот извор.

Во последно време инталуминалната радиотерапија се почесто се користи за зрачење на опструктивни (запушувачки) тумори сместени во бронх или во хранопроводник. Овој третман има особена предност кај рекурентните (повторувачки) тумори, кај кои претходно веќе е остварена комплетна надворешна зрачна терапија и за кои тумори нема толеранција за дополнителна надворешна радиотерапија. Кај нив е можна палијативна интралуминална радиотерапија при која прецизно се фокусира допонителната зрачна доза само во пределот на опструктивната промена, со што се овозможува значително подобрување на квалитетот на животот на пациентот кај кој, во спротивно, ќе дојде до задушување или до комплетно затварање на хранопроводникот.

Ендоваскуларна интралуминална брахитерапија е нова тераписка метода, како дел од инталуминалната брахитерапија, и подразбира апликација на радиактивниот извор во артериите, со што се спречува нивното повторно стесување (рестеноза).

Површинска мулажна брахитерапија

Мулажната терапија се остварува така што се подготвуваат специјални пластични форми, најчесто со дебелина од 1 cm, што одговараат на површината која треба да се зрачи. На површината од овие пластични апликатори се поставуваат изворите на зрачењето, распоредени на начин кој ќе одговара за оптимална терапија на соодветната промена.

Најчесто овој вид на брахитерапија се применува за лекување на меланом, локализиран меѓу прстите, позади увото, кај тумори на градиот sид и други.

Палијативна радиотерапија има, исто така, важна улога во третманското водење на пациентите со малигном. Со неа се намалуваат или отстрануваат знаците и симптомите кои произлегуваат од примарниот тумор и далечните метастази.

Палијативната радиотерапија игра значајна улога во:

  • намалување на болката и спречувањето на патолошките фрактури (кај коскените метастази),
  • намалување на опструкцијата (стеснување на душникот, бронхиите, хранопроводникот),
  • намалување на крварењето од мочниот меур, од матката, од туморите на главата и вратот,
  • намалување на компресивните синдроми (како при компресија на коскената срцевина и при медијастиналниот синдром т.е. компресија на горната вена кава),
  • при состојби на гушење (на пример при постоење на изразен медијастинален тумор).

Освен кај овие ургентни состојби, палијативниот ефект на радиотерапијата придонесува за подобрување на квалитетот на животот кај пациентите со неоперабилни тумори на белите дробови, со напреднат или метастатски карцином на дојката, при гениталните тумори кај мажот и жената, при коскените и мекоткивните тумори, при туморите на дигестивниот тракт (хранопроводник, ректум) и други.

Бидејќи кај палијативната радиотерапија не се очекува трајно излекување, не мора да се води сметка во голема мерка за доцните реакции на здравите ткива како што е тоа случај при радикалната радиотерапија. Поради тоа, зрачењето честопати се спроведува со помал број на фракции, со повисока дневна доза и со поедноставни техники на зрачење.

Палијативната радиотерапија се спроведува со надворешно зрачење.

Интраоперативна радиотерапија

Поради неуспесите на радиотерапијата во лекувањето на радиорезистентните тумори на одредени внатрешни органи, во поново врме, во високо специјализирани центри во светот, се изведува интраоперативна радиотерапија.

Оваа техника на зрачење се изведува со електрони или во вид на брахитерапија за време на операцијата. Зрачењето се изведува интраоперативно на самиот тумор или на лежиштето на ресецираниот тумор.

Предноста на оваа метода е што туморот може да прими висока доза на зрачење, а околните здрави ткива да бидат поштедени од озрачување.

На тој начин резистентниот тумор прима значително повисока туморска летална доза.

Оваа терапија се применува кај ракот на простатата (куративна терапија), ракот на на панкреасот, на желудникот, на дебелото и задното црево, кај туморите на жолчката и жолчните патишта, како и кај туморите на мозокот.

При интраоперативната брахитерапија се користи имплантација на радиоактивен јод (J-125), во комбинација со надворешната радиотерапија, кај белодробниот карцином, мезотелиомот на плеврата и ракот на простата.

Стереотактична радиотерапија

Стереотактичната радиотерапија е еден вид на конформална радиотерапија којашто наоѓа сè поголема примена во клиничката практика, благодарејќи на новите технолошки достигнувања.

Основно во оваа терапија е постигнување а максимална техничка и анатомска прецизност поради што главата на пациентот се позиционира за време на компјутерската томографија и за време на биопсијата.

Одредениот интракранијален целен волумен (волуменот кој треба да биде озрачен) потоа се озрачува со бројни, мали кружни полиња со дијаметар од 20-30 mm.

Ова метода уште се вика и радиохирургија, бидејќи со помош на високи дози на зрачење концентрирани на мал волумен, се врши деструкција на патолошкиот процес, слично како да е извршена хируршка интервенција.

Доколку се користат зраци на радиоактивен кобалт (Co-60), се употребува и терминомт gamma knife (гама нож).

Освен гама зраци, може да се користат и протони, хелиумски јони, неутрони или X-зраци добиени од линеарен акцелератор, модифициран и адаптиран за стереотактична радиотерапија.

За изведување на оваа техника на зрачење неопходна е претходна компјутерска томографија на мозокот, магнетна резонанца на мозокот, ангиографија, а во некои случаи и томографија со позитронска емисија (ПЕТ-скен). Со нивна помош се одредува прецизно целниот волумен. Потоа на главата на пациент се фиксира стереотактична рамка којашто овозможува точно центрирање на зрачниот сноп преку X,Y и Z координантниот систем. Овој систем се користи и за време на локализирањето и дефинирањето на целиот волумен кој треба да биде озрачен.

Стереотактичната радиотерапија се разликува од конвенционалната надворешна радиотерапија по неколку свои значајни каракеристики:

  • мал зрачен (целен) волумен, од 10-30 cm2,
  • една фракција на зрачење, иако се почесто се применуваат и повеќе фракции,
  • поголема прецизност во локализирањето на туморот и во неговиот третман. Ова е можно само со помош на компјутерска симулација и прилагодување на изодозните криви според целниот волумен. Варијациите во точноста на таргет-волуменот се движат од 0.1 до 0.2 mm,
  • зрачните снопови навлегуваат во черепот низ повеќе точки на површината на главата и се сечат во една заедничка точка. Тридимензионалната дистрибуција на дозата овозможува таргет волуменот да прими висока доза, со максимална заштита на здравите околни ткива.

Бидејќи терапијата се изведува преку една фракција, не се доволени грешки, бидејќи со тоа се промашува дел од туморот, а со тоа и целиот третман.

Затоа се потребни по неколку проверки во секој сегмент во планирањето на терапијата.

Терапијата е сврзана со големи финансиски издатоци. Затоа стереотактичната радиотерапија, засега, е привилегија само на најразвиентите земји.

Инсталирање на еден gamma knife оддел чини околу 3.5 милиони долари.

Индикации за стереотактична радиотерапија

Со стереотактична радиотерапија може да бидат третирани лезии кои не се поголеми од 4 cm во пречник и кои може да дадат поволен одговор на еднократна висока доза на зрачење.

Тука спаѓаат: бенигни и малигни тумори на мозокот, затварање на артериовенски малформации во мозокот и селективна деструкција на нервни патишта.

Досега најголемо искуство е стекнато во третманот на артериовенските малформации во мозокот.

Околу 44% од вкупниот број третирани пациенти отпаѓаат на овие промени.

На второ место се шваномите (бенигни тумори) на слушниот нерв (n.acusticus) – 14%, потоа доаѓаат метастатските лезии во мозокот – 12%, менингеомите (тумори на мозочните обвивки) – 11%, примарните тумори на мозокот – 8% итн.

Радиохирургијата на васкуларните лезии на мозокот е подеднакво ефикасна како и хируршката интервенција, а при тоа се избегнува краниотомијата (отварањето на черепот) и оперативниот морбидитет.

Кај артериовенските малформации целта е да се постигне комплетно затворање на малформацијата со сочувување на околното мозочно ткиво (паренхим).

Со радиохирургијата се постигнува оклузија (затварање) на малите крвни садови и се создава сврзно ткиво околу малформацијата, којашто на тој начин се исклучува од циркулацијата.

Стереотактичната радиотерапија се применува со успех и кај бенигните и кај малигните тумори на мозокот.

Кај бенигните тумори, најзастапени се менингеомите, а од малигните тумори – глиомите.

Вкупната зрачна доза изнесува од 15 Gy до 45 Gy.

И кај малигните и кај бенигните тумори, стереотактичната радиотерапија најчесто се користи кај:

  • рецидиви после операција (или зрачење, доколку пациентот е претходно зрачен), со што се спречува повторната краниотомија (отварање на черепот) со сите придружни компликации,
  • кај заостанати (резидуални) тумори после оперативната интервенција,
  • во комбинација со стандардна зрачна терапија на мозокот, како дополнителна зрачна терапија.
  • секундарните (метастатски) тумори на мозокот, најчесто солитарни, но и мултипни (повеќе на број), како самостојна зрачна терапија, или во комбинација со надворешната радиотерапија, а како замена за хируршката интервенција.

Дозата изнесува 20-30 Gy во тек на една фракција.

Најчесто со стереотактичната радиотерапија се третирани метастазите на мозокот од примарните карциноми на белите дробови, од карциномот на бубрегот, од карциномот на дебелото црево и на дојката.

Ирадијација (озрачување) на цело тело (Total body irradiation)

Ирадијацијата на целото тело се користела уште од почетокот на овој век кај леукемиите и одделните видови на малигни лимфоми. Ефектите од оваа терапија биле поволни, но краткотрајни, бидејќи максималната доза што може да се аплицира на цело тело е само 3 Gy.

Со воведувањето на цитостатската терапија во шеестетите години, улогата на ирадијацијата на целото тело уште повеќе се намали.

Но, во последните две декади, примената на оваа метода се актуелизира, со воведувањето на трансплантацијата на коскената срцевина.

Имено, доколку се планира трансплантација на коскена срцевина или хематопоетски матични клетки, кај пациенти со леукемии, лимфоми, но и кај солидни тумори, освен употребата на цитостатици, неопходна е и ирадијација на целото тело за да се уништат и оние туморски клетки што цитостатските лекови не успеале да ги уништат.

На пример, кај леукозите доста е честа појавата на резидуални витални малигни клетки во тестисите, или во централниот нервен систем и после примената на агресивна цитостатска терапија. Трансплантацијата на коскената срцевина, или на матичните хематопоетски клетки, којашто следува после ирадијацијата на целото тело, овозможува да се аплицираат повисоки дози, со што терапијата станува поефикасна.

Ирадијацијата на целото тело се применува од две причини.

Првата причина е, веќе спомнатата, а таа е уништување на малигните клетки, а втората причина е постигнување на имуносупресија.

Познато е дека сите хематопоетски матични клетки и лимфоидни клетки се радиосензибилни. Со нивно уништување се постигнува имуносупресија која е потребна како превентивна мерка против отфрлањето на трансплантатот од страна на домаќинот.

Во практика, уништувањето на малигните клетки е сепак поважна причина за спроведување на зрачење на целото тело, бидејќи оваа техника на радиотерапија придонесува во спречување на релапс (повторно појавување) на болеста, што е позначаен проблем, отколку прифаќањето на трансплантатот.

Ирадијацијата на целото тело се користи најмногу кај леукемиите, заради изразитата радиосензитивност на леукемичните клетки кон зрачењето, потоа кај одредени видови на лимфоми и значително поретко кај метастатски солидни тумори.

Техники на зрачење

Кај ирадијацијата на целото тело постојат различни техники на зрачење.

Тие зависат во голема мерка од опременоста на институцијата со апарати и бројот на пациенти, односно оптеретеноста на постојните апарати, бидејќи озрачувањето на целото тело бара ангажираност на одреден апарат за подолг период (од 2-5 часа).

Малку институции во светот имат специјално наменет апарат за ирадијација на цело тело и голема просторија во којашто може да се обезбеди доволно голема дистанца (најмалку 2 метри) од изворот на зрачењето до пациентот, за да може да се опфати огромното зрачно поле што го формират димензиите на самиот пациент.

Доколку пациентот се зрачи во легната положба, најчесто легнат на страна, со рацете свиткани на градниот кош, полето може да има димензии од 190-200 cm x 60-65 cm.

Подготовка на болниот

Вообичаено е ирадијацијата на целото тело да се спроведува заедно и со примена на цитостатик кој има силно изразен миелосупресивен ефект, како што е на пример циклофосфамидот.

Ирадијацијата се аплицира еден ден после хемотерапијата.

Неколку часа пред ирадијацијата се дава премедикација со јаки антиемитични (против повраќање) средства, најдобро со ондансетрон (Navoban, Zofran, Zitron), а пред самата терапија се дава фенобарбитон како превенција од хиперпирексија, а подоцна може да се даде и некој седатив.

При подготовката, односно селекцијата на пациенти за овој вид на зрачна терапија мора да се води сметка за состојбата на белите дробови, возраста на пациентот и да се добие податок за претходната зрачна терапија, доколку таа била спроведена.

Пациенти со понапредната возраст, со претходно спроведена зрачна терапија и со оштетена функција на белите дробови, не се погодни за ирадијација на целото тело.

Фракционирање и дистрибуирање на дозата при ирадијација на цело тело

Ирадијацијата на целото тело може да се спроведе со фракционирање на дозата или со одредување на само една фракција.

И двете методи имаат свои предности и недостатоци, но сепак преовладува мислењето дека, од гледна точка на радиобилогијата, фракционирата техника е посупериорна, бидејќи со неа се намалуваат доцните оштетувања на нормалните ткива, особено оштетувањето на белите дробови, и се намалува заостанувањето во растот, предизвикано со ирадијацијата кај децата.

Фракционираната ирадијација се дава со брзина на дозата од 0.10 – 0.15 Gy/min така што секоја фракција трае 20 min.

Доколку се спроведува терапија со само една фракција, брзината на дозата изнесува 0.04 Gy/min, а вкупниот третман трае 4-5 часа.

И кај двете методи се остава време пациентот да се заврти на другата страна и да се премести термолуминисцентниот дозиметар којшто ја мери дозата in vivo.

Вообичаени дози кај фракционираната метода се 12 Gy, остварени во 6 фракции, а кај користењето на една фракција, дозата е 10 Gy.

Бидејќи кај ирадијацијата на целото тело истовремено се третираат делови на телото со различна дебелина, се јавува тенденција за нехомогена дистрибуција на дозата. Така, потенките делови (глава, врат, стопало) ќе примат повисока доза од оние делови кои имаат поголема дебелина (трупот).

Овие разлики се надминуваат со менувањето на позицијата на пациентот за време на терапијата, од положба на грб во положба на страна и обратно.

Со тоа варијациите на дозата на разни делови на телото не се поголеми од 10%.

Токсични ефекти при ирадијацијата на целото тело

Ирадијацијата на целото тело е сврзана со низа споредни, несакани токсични ефекти, па и компликации.

Токсичните реакции можe да бидат:

  • акутни,
  • интермедијарни,
  • хронични.

Акутните реакции вклучуваат: гадење, повраќање, главоболка и хипертермија, а понекогаш и немир и возбуда.

Тие се најрани реакции што се јавуваат уште во текот на терапијата.

Во текот на првите неколку дена се јавува и болка во пределот на паротидната жлезда заради зрачно предизвиканото воспаление на жлездата, потоа пролив, црвенило на кожата, проблеми со видот (фотофобија), оток на конјуктивите на очите и губење на нормалната влажност на окото.

Интермедијарната токсичност опфаќа: радијационен пнеумонит (зрачно предизвикано воспаление на белите дробови), црнодробна венозно-оклузивна болест, поспаност и алопеција (опаѓање на косата).

Овие промени се јавуват после неколку недели или месеци по озрачувањето на целото тело.

Најчеста компликација е зрачниот пнеумонит, кој се јавува кај околу 30% од озрачените пациенти, и кај повеќе од 80% од нив, е фатален. За високиот процент на пнеумонити не е виновна само ирадијацијата, туку и други придружни негативни фактори, како: примената на цитостатиците (циклофосфамид и метотрексат), инфекцијата со цитомегаловирусот и други.

Во доцни токсични ефекти спаѓаат: ендокрини нарушување (хипотироидизам, стерилитет, предвремена менопауза), забавување на растот кај децата, катаракта, канцероген ефект (поголем ризик од развој на друг секундарен, зрачно предизвикан рак).

Зрачење на само една половина од телото (hemi-body irradiation)

Освен ирадијацијата на целото тело, постои и метода за зрачење на само една половина од телото (hemi-body irradiation): горната, долната или средишната половина на телото.

Целта на оваа техника на зрачење е да се аплицира повисока доза, бидејќи се озрачува само половина од телото. Кај овие случаи обично не се спроведува трансплантација на коскена срцевина.

Индикациите за овој вид на терапија (hemi-body irradiation) се: намалување на болките кај бројните метастази во коските кај тумори од различно потекло, кај мултипниот миелом, кај лимфомите и кај други метастазирани тумори.

Многу почесто од озрачувањето на половина на тело се користи секвенцијалната терапија кај којашто најнапред се озрачува едната половина, на пример горната, а потоа другата (долната) половина на телото.

Тоа е всушност секвенционална техника на озрачување на целото тело.

Комбинација на радиотерапијата со хирургијата

Комбинацијата на радиотерапијата со хирургијата се користи во следниве случаи:

  • кога секоја метода на лекување применета како самостојна дава помали можности за излекување,
  • кога не е можно изведување на радикална операција, а се работи за ограничено осетливи тумори на зрачење,
  • кога со примена на двете методи се избегнуваат опсежни, осакатувачки оперативни интревенции, но под услов да не се намалуваат изгледите за излекување,
  • кога комбинираната терапија може да ги подобри резултатите од лекувањето без зголемување на морбидитетот.

Во комбинација со хирургијата, радиотерапијата се користи како:

  • предоперативна, која има за цел да го намали волуменот на туморот и да ги девитализира малигните клетки,
  • постоперативна, која се користи за уништување на евентуално присутните малигни клетки во оперативното поле или кога операцијата не била радикална т.е. кога туморот не може да се хируршки отстрани во целост.

Главна индикација за предоперативната радиотерапија се епителните анапластични (лошо диференцирани, агресивни) тумори, кои имаат изразена склоност за лимфогено и хематогено метастазирање.

Основна цел на постоперативната радиотерапија е спречување на рецидиви (повторно појавувње на болеста), имплантациони тумори (тумори кои се инпланираат на околните ткива во текот на хируршкиот зафат) и стерилизација на метастатските депозити во лимфните јазли.

Двете методи со успех се надополнуваат при ракот на дојката, кај некои тумори во пределот на главата и вратот, кај туморите на урогениталниот систем, кај туморите на хранопроводникот и ректумот.

Рецидивите и резидуумите, после радиотерапјата се третираат хируршки и , ако се со мали димензии, може да бидат на овој начин комплетно излекувани.

За жал, рецидивите или резидуумите после операцијата се санираат потешко со радиотерапија, бидејќи најчесто имаат поголеми димензии и оперативната лузна со постоечкото сврзно ткиво ја намалува микроциркулацијата и снабденоста со кислород, а со тоа се намалуваат и ефектите од радиотерапијата.

 

Тестис

Преглед на тестиси како превентива во навремено откривање на ракот на тестис.
[Преземено од YouTube]

Превенција и скрининг - рак на тестис

За раното откривање на болеста многу е важна едукацијата на младата машка популација. Тие треба да се информираат за раните симптоми и знаци на болеста, за значењето на самопрегледот... 


Рани знаци и симптоми

Многу е важно да машкото точно ја познава големината и обликот на своите тестиси, за да може да ги примети промените. Најчест симптом на карциномот на тестисот е присуство на мала, безболна тврдина... 

Простата

Рак на простатата, раскажува д-р Реј од клиниката за третман на ракот на простата - синхронизирано на македонски јазик.
[Преземено од YouTube]

Што е простата?

Простатата е орган со жлездесто-мускулна структура, чиј алкален секрет влегува во составот на семената течност (сперма)... 


Третман на карциномот на простатата

За одредување на најадекватна тераписка опција за одреден пациент, се разгледуваат многу фактори... 

Дебело црево

Настанување и ширење на ракот на дебелото црево - синхронизирано на македонски јазик.
[Преземено од YouTube]

Следење на болните со карцином на дебелото црево

Карциномот на дебелото црево бара доживотно следење (follow-up)... 


Дијагноза кај карцином на дебелото црево

Дијагнозата се поставува со внимателно земена анамнеза, физикален преглед по системи... 

Кожа

Настанување и типови на ракот на кожата - синхронизирано на македонски јазик.
[Преземено од YouTube]

Рак на кожа

Меланомот претставува малигно буење на меланоцитите, клетки кои го произведуваат пигментот на кожата. Тоа е најмалигни облик на кожен карцином и е најчеста причина за смрт од кожен карцином... 


Симптоми и знаци

Најчесто карциномот започнува како мала, сјајна папула која бавно и постепено се зголемува и по неколку месеци се појавува сјаен, бисерен раб со назначени проширени крвни садови... 

Дојка

Радиотераписки третман кај рак на дојка. Радиотерапијата ја одредува лекар специјалист (радиотерапевт и онколог).
[Преземено од YouTube]

Ширење на ракот на дојката

Ракот на дојката е системско заболување, дисеминиран процес, кој, уште од најраните фази на својот развој, е склон кон метастазирање... 


Симптоми и знаци за појава на рак на дојката

Ракот на дојката во својот почетен, ран стадиум е обично асимптоматски...