• Decrease font size
  • Reset font size to default
  • Increase font size
Видови на тумори
Акутна миелоидна леукемија (АМЛ) - Лист 2 Печати
Индекс на артикл
Акутна миелоидна леукемија (АМЛ)
Стадиуми и начини на лекување
Преглед на тераписки опции
Сите страници

Стадиуми

Откога ќе се постави хистопатолошка дијагноза на акутната лимфоцитна леукемија, потребно е да се направат и други дијагностички процедури и тестови со кои се утврдува дали се акутната лимфоцурна леукемија проширила на нервниот систем (мозокот и `рбетниот мозок). Но, за АЛЛ не постои стандардна поделба по стадиуми.

За да се спроведе правилно и квалитетно лекување, мора прво да се утврди дали леукемијата се проширила надвор од крвта и коскената срцевина.

За таа цел се користат следниве дијагностички процедури:

  • рендгенграфија на бели дробови,
  • лумбална пункција (извлекување на спинална течност-ликвор, со помош на игла),
  • ехотомографски преглед на абдомен,
  • компјутеризирана томографија на абдомен.

Самата болест може да се подели на:

  • новодијагнстицирана болест: абнормален број на крвни клетки, повеќе од 20% од клетките во коскената срцевина ги сочинуваат малигните лимфоцити, присуство на одредени симптоми кои упатуваат на постоечка АМЛ,
  • ремисија (повлекување на болеста): наодите на периферната крв и коскената срцевина се нормални, помалку од 5% од клетките во коскената срцевина ги сочинуваат леукемичните клетки, нема симптоми и знаци на болест,
  • рецидив: акутната лимфовитна леукемија повторно се јавува, по постигната ремисија на болеста.

Начини на лекување на АМЛ

Целта на лекувањето е да се постигне комплетна ремисија, односно да се постигне нормален број на крвни клетки, нормална хематопоеза (создравање на крвни клетки) во коскената срцевина и исчезнување на леукемичните клетки од крвта и коскената срцевина.

Програмите на лекување и можните клинички ситуации се сложени и бараат тим од специјалисти, па затоа пациентите се лекуваат во специјализирани медицински центри.

Во третманот на АМЛ се применуваат следниве расположиви тераписки опции:

Хемотерапија

Акутната миелоидна леукемија, скоро секогаш, бара итно лекување. Лекувањето се спроведува со комбинирана хемотерапија, т.е. со примена на повеќе цитостатици.

Постојат повеќе цитостатски протоколи за АМЛ.

Целта на лекувањето е да се искоренат што поголем број на абнормални малигни клетки и да им се овозможи на нормалните клетки да повторно ја наполнат коскената срцевина. Ова се нарекува индуктивна терапија (induction therapy). Во почетокот можеби ќе биде потребна хоспитализација на пациентот, од 3 до 6 недели, поради почетната хемотерапија, но покасно, хемотерапијата може да се дава и во амбулантски услови т.е. во дневна болница. Покрај тоа, можно е да биде потребна изолација на болниот, доколку бројот на лимфоцитите во крвта е многу низок. Ова се прави со цел да се заштити болниот од можна инфекција, со оглед на тоа што има намален имунитет, поради падот на лимфоцитите во крвта.

Хемотерапијата, обично, се состои од комбинација на 3 до 8 цитостатици. Кога по примањето на хемотерапијата дојде до нормален наод на крвта и на коскената срцевина, и кога пациентот добро се чувствува и нема симптоми и знаци на болеста, тогаш се вели дека дошло до комплетна ремисија (повлекување) на болеста. Важно е да се свати дека комплетната ремисија не значи и искоренување на леукемијата. Бројни истражувања се посветени на тоа да се развијат се подобри техники за откривање на помалиот број на заостанати малигни клетки во коскената срцевина.

Консолидирачката терапија (consolidation therapy) се применува кога болеста веќе не е видлива, како резултат на претходно применетата индукциона хемотерапија, но сепак се знае дека болеста е сеуште присутна. При консолидирачката терапија се даваат повторувани цитостатски протоколи со намалени дози, со цел да се уште повече намали бројот на абнормални клетки.

Во многу случаи, иако неможат да се откријат сите абнормални клетки, сепак, мал број од нив сеуште се присутни во коскената срцевина. Ако се работи за таков случај, леукемијата може повторно да се појави. Тоа се нарекува рецидив или повторно враќање на болеста. Повторното лекување може, но и не мора да да доведе до повторна комплетна ремисија на болеста.

Во обидите да се уште повеќе намали заостанатата болест, може да се даваат лекови со ниски дози (цитостатици). Ова се нарекува хемотерапија на одржување (maintenance chemotherapy). Во тие случаи, индукционата и консолидирачката хемотерапија го намалила бројот на малигните клетки на минимум, а целта на повторуваните циклуси на хемотерапијата на одржување е да ја држат болеста под контрола, со надеж дека болеста ќе помине или ќе ка унишни природниот одбрамен механизам (имуниот систем) на болниот.

Радиотерапија

Радиотерапијата се применува со цел да се уништат клетките на туморот. Таа се спроведува со линеарен акццелератор, со користење на високо енергетски фотони (X зраци). Тоа е т.н надворешна радиотерапија.

Радиотерапијата се спроведува заедно со хемотерапијата.

Кај некои пациенти се спроведува радиотерапија на едно специфично подрачје, каде постои акумулација на малигните клетки, како на пример се озрачува селезенката или тестисите.

Се спроведува и профилактично зрачење на ЦНС или `рбетниот мозок. Тоа може да предизвика поспаност и замор кај пациентот, но тие исчезнуваат по завршување на зрачењето.

Но, кај некои пациенети се спроведува озрачување на целото тело (total body irradiation). Овој вид на радиотерапија се изведува обично пред да се спроведе трансплантација на коскената срцевина.

Зависно од применетата зрачна доза и местото кое се зрачи, радиотерапијата може да предизвика одредени несакани фекти, слични на оние предизвикани од хемотерапијата.

По постигнувањето на ремисијата, хемотерапијата се применува со аплицирање во субарахноидалниот простор на рбетниот мозок. На тој начин се третираат малигните клетки кои може да продреле во спиналната течност. Подоцнешната терапија е усмерена на спречувањето на рецидив на болеста, односно на спречување на нејзино повторно појавување.

Хемотерапија во комбинација со пресадување на матични клетки

За одредени пациенти, кај кои болеста повторно се јавила по почетното излекување, може да се примени пресадување (трансплантација) на матични клетки. Терминот „пресадување на коскена срцевина“ се користи за опишување на процесот на земање на клетки од коскената срцевина и нивно повторно враќање (реинфузија) во пациентот. Ова повторно враќање на земените матични клетки се прави по примена на многу високи дози на хемотерапија и/или радиотерапија. Овој процес се нарекува пресадување на матични клетки (stem cell transplantation).

Матичните клетки кои се развиваат и делат во коскената срцевина се одговорни за стварањето на сите три вида на крвни клетки: еритроцити, леукоцити и тромбоцити. Матичните клетки, сито така, во мал број циркулираат и во крвотокот. За да се излекуваат пациентите, се даваат високи дози на хемотерапија. Но, проблемот со овие високи дози на цитостатици е тој што, обично, тие ги уништуваат и нормалните матични клетки, заедно со малигните клетки. За жал, цитостатиците не може да делуваат селективно само на малигните клетки. За да се совлада овој проблем, матичните клетки се собират пред почетокот на лекувањето, а потоа со инфузија се внесуваат повторно кај пациентот, по примањето на високите дози на цитостатици. Тие матични клетки растат во шуплините на коските и произведуваат нови црвени крвни зрца,бели крвни зрнца и крвни плочки. Матичните клетки се важни каде и да се собираат, било во крвта со која патуваат, било во коскената срцевина каде се одмараат и делат. Матичните клетки можат да се земат на разни начини од различни дарители.

Извори на матични клетки:

  • Коскена срцевина: матичните клетки може да се земат од коскената срцевина на дарителот. Тоа се изведува во општа анестезија, за да може матичните клетки да се зеамт со помож на бројни убоди со игла од карличната коскена срцевина.
  • Периферна крв: Во многу мал број, матичните клетки се наоѓаат и ви нормалната крв. По хемотерапијата или лекувањето со стимурирачки фактори на коскената срцевина, кои често се нарекуваат фактори на раст (G-CSF), матичните клетки во се поголем број ја напуштаат коскената срцевина и влегуваат во периферната крв. Тогаш матичните клетки може да се земат со помош на специјална техника за собирање, со примена на машина за издвојување на клетките.
  • Крв од папучната врвца: крвта од папучната врвца обично се фрла, по раѓањето на детето. Таа е богат извор на матични клетки. Тие може да се земат од исфрлената врвца по раѓањето и да се постојано потхрануваат. Овој процес не претставува никаков ризик ниту за мајката, ниту за детето.

Дарители (донори) на матични клетки:

  • Автологни (autologous): матични клетки се земаат од самиот пациент. Тие се земаат кога пациентот е во ремисија,
  • Брат или сестра: матичните келтки се земаат од компатибилен брат или сестра, или поретко од некој друг члел од семејството,
  • Друг дарител, кој не е во крвно сродство со пациентот: матичните клетки се земаат од доброволци, кои се регистрирани во еден од многуте регистри за давање на косена срцевина или крв од папочната врвца, кои ги има низ цел свет. Компатибилните дарители можат да се пронајдат со помош на компјутерски методи.

За жал, овие процедури не се адекватни, ниту расположиви за секој пациент. За лекарите, како и за семејството на пациенетот, ова претставува голем потфат, а за пациентот голем ризик. Но, кога е тоа можно, пресадувањето дава најдобра можност за оздравување од многу болести.

Трансплантацијата на коксената срцевина, по хемотерапијата со високи дози, е единствен избор за случаите со рецидив на болеста или за пациентите кои не дале одговор на претходно применетите тераписки опции.

Нови начини на лекување – модификатори на биолошките реакции

Тироксин-киназа инхибитор е лек кој го блокира ензимот тороксин киназа, кој поредизвикува стварање на бели крвни зрнца повеќе отколку што му е потребно на организмот. Постојат два вида на овие лекови: imatinib mesylate (Gleevec) и dasatinib. Imatinib се користи, воглавно, во лекувањето на АМЛ, а dasatinib се користи во третманот на АЛЛ.

Можни компликации од третманот се:

  • ДИК (дисеминирана интраваскуларна коагулација): сосотојба во која доаѓа до стварање на тромби во малите крвни садови во телото,
  • Рецидив на АМЛ,
  • Тешка инфекција.

60-80% од пациентите со акутна миелоична леукемија ќе влезат во поречтна ремисија, кога се лекуваат со протоколи со citarabin и daunorubicin или demetoksidaunorubicin. 10-30% од пациентите прживуваат 5 години., без знаци на болеста, па се најверојатно излечени. Траењето на ремисијата, која е постигната по рецидив (релапс) на болеста (повторно враќање на болеста) е кратко и прогнозата за пациенти со релапс е лоша.