• Decrease font size
  • Reset font size to default
  • Increase font size
Видови на тумори
Акутна лимфоцитна леукемија (АЛЛ) - Лист 3 Печати
Индекс на артикл
Акутна лимфоцитна леукемија (АЛЛ)
АЛЛ кај возрасни
Стадиуми и начини на лекување
Нови начини на лекување
Несакани ефекти од лекувањето
Сите страници

Стадиуми

Откога ќе се постави хистопатолошка дијагноза на акутната лимфоцитна леукемија, потребно е да се направат и други дијагностички процедури и тестови за да се утврди дали е акутната лимфоцитна леукемија проширена на нервниот систем (мозокот и `рбетниот мозок). Но, за АЛЛ не постои стандардна поделба по стадиуми.

За да се одреди правилно и квалитетно лекување, мора прво да се утврди дали леукемијата се проширила надвор од крвта и коскената срцевина.

За таа цел се користат следниве дијагностички процедури:

  • рендгенграфија на бели дробови,
  • лумбална пункција (извлекување на спинална течност-ликвор, со помош на игла),
  • ехотомографски преглед на абдомен,
  • компјутеризирана томографија на абдомен.

Самата болест може да се подели на:

  • новодијагнстицирана болест: абнормален број на крвни клетки, повеќе од 5% од клетките во коскената срцевина ги сочинуваат малигните лимфоцити, присусто на одредени симптоми кои упатуваат на присутна АЛЛ,
  • ремисија (повлекување на болеста): наодите на периферната крв и коскената срцевина се нормални, нема симптоми и знаци на болест,
  • рецидив: акутната лимфоцитна леукемија повторно се јавува, по постигната ремисија на болеста.

Начини на лекување на АЛЛ

Секој пациент е различен, а лекувањето е комплексно. Лекувањето е строго индивидуално, т.е. се одредува за секој пациент одделно, во зависност од многу фактори.

Терапијата ја спроведуваат хематолози, онколози, лекари-консултанти или педијатриски онколози, согласно со медицинските прописи.

Тераписките модалитети се многу различни, тие брзо се менуваат и бараат специјалистичка експертиза. Се применува каузална терапија т.е. терапија за деструкција на малигни клетки, како и потпорна терапија).

Расположиви тераписки опции кај акутната лимфоцитна леукемијата се:

Хемотерапија

Акутната леукемија, скоро секогаш, бара итно лекување. Лекувањето се спроведува со комбинирана хемотерапија, т.е. со примена на повеќе цитостатици.

Постојат повеќе цитостатски протоколи за АЛЛ.

Целта на лекувањето е да се искоренат што поголем број на абнормални малигни клетки и да им се овозможи на нормалните клетки да повторно ја наполнат коскената срцевина. Ова се нарекува индуктивна терапија (induction therapy). Во почетокот можеби ќе биде потребна хоспитализација на пациентот, од 3 до 6 недели, поради почетната хемотерапија, но покасно, хемотерапијата може да се дава и во амбулантски услови т.е. во дневна болница. Покрај тоа, можно е да биде потребна изолација на болниот, доколку бројот на лимфоцитите во крвта е многу низок. Ова се прави со цел да се заштити болниот од можна инфекција, со оглед на тоа што има намален имунитет, поради падот на лимфоцитите во крвта.

Хемотерапијата, обично, се состои од комбинација на 3 до 8 цитостатици. Кога по примањето на хемотерапијата ќе дојде до нормализирање на крвта и на коскената срцевина, и кога пациентот добро се чувствува и нема симптоми и знаци на болеста, тогаш се вели дека дошло до комплетна ремисија (повлекување) на болеста.

Важно е да се свати дека комплетната ремисија не значи и искоренување на леукемијата. Се прават бројни истражувања со цел да развијат се подобри техники за откривање на помалиот број на заостанати малигни клетки во коскената срцевина.

Консолидирачката терапија (consolidation therapy) се применува кога болеста веќе не е видлива, како резултат на претходно применетата индукциона хемотерапија, но сепак се знае дека болеста е сеуште присутна. При консолидирачката терапија се даваат повторувани цитостатски протоколи со намалени дози, со цел да се уште повеќе намали бројот на абнормални клетки.

Во многу случаи, иако неможат да се откријат сите абнормални клетки, сепак, мал број од нив сеуште се присутни во коскената срцевина. Ако се работи за таков случај, леукемијата може повторно да се појави. Тоа се нарекува рецидив или повторно враќање на болеста. Повторното лекување може, но и не мора да да доведе до повторна комплетна ремисија на болеста.

Во обидите да се што повеќе намали заостанатата болест, може да се даваат лекови со ниски дози (цитостатици). Ова се нарекува хемотерапија на одржување (maintenance chemotherapy). Во тие случаи, индукционата и консолидирачката хемотерапија го намалила бројот на малигните клетки на минимум, а целта на повторуваните циклуси на хемотерапијата на одржување е да ја држат болеста под контрола, со надеж дека болеста ќе помине или ќе ја унишни природниот одбрамбен механизам (имуниот систем) на болниот.

Кај децата, АЛЛ дава многу добар одговор на терапијата. Дури 75% од децата со овој тип на леукемија постигнуваат потполна ремисија (комплетно повлекување на болеста) и покасно оздравување.

АЛЛ покажува склоност да се шири во нервниот систем, па затоа бара посебен превентивен пристап на лекување, кој се нарекува профилакса на мозокот или централниот нервен систем (brain or central nervous system prophylaxis). Многу цитостатици, кои се применуваат во третманот на АЛЛ, не можат да ја поминат мозочната мембрана и да навлезат во централниот нервен систем, но малигните клетки можат да ја минат оваа препрека и да навлезат во него.

Профилакса на мозокот е аплицирање на лек директно во среднишниот нервен систем.

Таа се изведува со користење на лумбална пункција. Лековите се директно аплицираат во цереброспиналниот ликвор, од каде доспеваат во нервниот систем. На тој начин се спречува леукемијата да се скрие во овие делови, во текот на хемотерапијата. Скриените малигни клетки во овие делови, може покасно да доведат до појава на рецидив на болеста.

Во текот на хемотерапијата, кај пациентот може да има потреба од примена на потпорна терапија. Потпорна терапија подразбира примена на: антибиотици кај имуносупресирани пациенти (со многу ниски вредности на леукоцити во крвта), трансфузии на крв или тромбицити (т.н. клеточна терапија при анемија и тромбоцитопенија), фактори на раст (лекови кој го потикнуваат созревањето на крвните клетки во коскената срцевина), општа нега на пациентите со леукемија.

Радиотерапија

Радиотерапијата се применува со цел да се уништат клетките на туморот. Таа се спроведува со линеарен акцелератор, со користење на високо енергетски фотони (X зраци). Тоа е т.н надворешна радиотерапија.

Радиотерапијата се спроведува заедно со хемотерапијата.

Кај некои пациенти се спроведува радиотерапија на едно специфично подрачје, каде постои акумулација на малигните клетки, како на пример се озрачува селезенката или тестисите.

Се спроведува и профилактично зрачење на ЦНС или `рбетниот мозок. Тоа може да предизвика поспаност и замор кај пациентот, но тие исчезнуваат по завршување на зрачењето.

Но, кај некои пациенети се спроведува озрачување на целото тело (total body irradiation). Овој вид на радиотерапија се изведува обично пред да се спроведе трансплантација на коскената срцевина.

Зависно од применетата зрачна доза и местото кое се зрачи, радиотерапијата може да предизвика одредени несакани ефекти, слични на оние предизвикани од хемотерапијата.

По постигнувањето на ремисијата, хемотерапијата се применува со нејзино аплицирање во субарахноидалниот простор на `рбетниот мозок. На тој начин се третираат малигните клетки кои продреле во спиналната течност. Подоцнешната терапија е усмерена на спречувањето на рецидив на болеста, односно на спречување на нејзино повторно јавување.

Хемотерапија во комбинација со пресадување на матични клетки

За одредени пациенти, кај кои болеста повторно се јавила по почетното излекување, може да се примени пресадување (трансплантација) на матични клетки. Терминот „пресадување на коскена срцевина“ се користи за опишување на процесот на земање на клетки од коскената срцевина и нивно повторно враќање (реинфузија) во пациентот. Ова повторно враќање на земените матични клетки се прави по примена на многу високи дози на хемотерапија и/или радиотерапија. Овој процес се нарекува пресадување на матични клетки (stem cell transplantation).

Матичните клетки кои се развиваат и делат во коскената срцевина се одговорни за стварањето на сите три вида на крвни клетки: еритроцити, леукоцити и тромбоцити. Матичните клетки, исто така, во мал број циркулираат и во крвотокот. За да се излекуваат пациентите, се даваат високи дози на хемотерапија. Но, проблемот со овие високи дози на цитостатици е тој што тие ги уништуваат и нормалните матични клетки, заедно со малигните клетки. За жал, цитостатиците не може да делуваат селективно само на малигните клетки. За да се совлада овој проблем, матичните клетки се собират пред почетокот на лекувањето, а потоа со инфузија се внесуваат повторно кај пациентот, по примањето на високите дози на цитостатици. Тие матични клетки растат во шуплините на коските и произведуваат нови црвени крвни зрца, бели крвни зрнца и крвни плочки. Матичните клетки се важни каде и да се собираат, било во крвта со која патуваат, било во коскената срцевина каде се одмараат и делат. Матичните клетки можат да се земат на разни начини од различни дарители.

Извори на матични клетки:

  • Коскена срцевина: матичните клетки може да се земат од коскената срцевина на дарителот. Тоа се изведува во општа анестезија, за да може матичните клетки да се земат со помош на бројни убоди со игла. Се замат од карличната коскена срцевина.
  • Периферна крв: Во многу мал број, матичните клетки се наоѓаат и во нормалната крв. По хемотерапијата или лекувањето со стимурирачки фактори на коскената срцевина, кои често се нарекуваат фактори на раст (G-CSF), матичните клетки во се поголем број ја напуштаат коскената срцевина и влегуваат во периферната крв. Тогаш матичните клетки може да се земат со помош на специјална техника за собирање и со примена на машина за издвојување на клетките.
  • Крв од папочната врвца: крвта од папочната врвца обично се фрла, по раѓањето на детето. Таа е богат извор на матични клетки. Тие може да се земат од исфрлената врвца по раѓањето и да се постојано потхрануваат и чуваат во посебна банка за матични клетки. Овој процес не претставува никаков ризик ниту за мајката, ниту за детето.

Дарители (донори) на матични клетки:

  • Автологни (autologous): матични клетки се земаат од самиот пациент. Тие се земаат кога пациентот е во ремисија,
  • Брат или сестра: матичните клетки се земаат од компатибилен брат или сестра, или поретко од некој друг члел од семејството,
  • Друг дарител, кој не е во крвно сродство со пациентот: матичните клетки се земаат од доброволци, кои се регистрирани во еден од многуте регистри за давање на косена срцевина или крв од папочната врвца, кои ги има низ цел свет. Компатибилните дарители можат да се пронајдат со помош на компјутерски методи.

За жал, овие процедури не се за секој пациент адекватни, ниту расположиви. За лекарите, како и за семејството на пациенетот, ова претставува голем потфат, а за пациентот голем ризик. Но, кога е тоа можно, пресадувањето дава најдобра можност за оздравување од многу болести.

Трансплантацијата на коскената срцевина, по хемотерапијата со високи дози, е единствен избор за случаите со рецидив на болеста или за пациентите кои не дале одговор на претходно применетите тераписки опции.