• Decrease font size
  • Reset font size to default
  • Increase font size
Видови на тумори
Третмански опции - Лист 3 PDF Печати
Среда, 09 Јули 2008 11:41
Индекс на артикл
Третмански опции
Радиотерапија
Планирање на 3Д
Третман на линеарен акцелератор
Постоперативна (адјувантна) радиотерапија
Предоперативна хеморадиотерапија
Палијативна радиотерапија
Хемотерапија кај карциномот на хранопроводникот
Сите страници

Планирање на 3Д конформалната радиотерапија

Планирањето на 3Д конформалната радиотерапија се изведува во неколку последователни чекори.

Позиционирање на пациентот и имобилизација на КТ симулаторот

Позиционирањето и имобилизацијата на пациентот се многу важни за да може точно да се репродуцира истата положба за време на секоја зрачна сеанса, во текот на целиот радиотераписки третман. Се користат различни имобилизациски помагала. На тој начин се обезбедува секогаш идентична положба на пациентот, како при симулацијата така и при секојдневниот третман на линеарниот акцелератор. Оваа положба овозможува да се спроведе терапија со повеќе зрачни полиња, кои се поставени под различни агли.

Изработка на КТ скен со помош на КТ симулатор (КТ симулација)

Иако КТ симулаторот е апаратура слична на дијагностичкиот КТ скен, неговата намена е за прецизно планирање на радиотерапијата, а не за дијагностика. Пациентот се внесува низ апертурата на КТ симулаторот, па доколку има поместување, повторно се адаптира положбата на неговото тело. За позиционирањето на пациентот се користат ласери. КТ симулаторот прави трансверзални и лонгитудинални пресеци на телото на пациентот, во регијата која треба да се озрачи. Пресеците се прават на растојание од 3 до 5 мм.

Обележување на таргет волуменот на кожата

Радиотерапевтот го дефинира клиничкиот целен (таргет) волумен и истиот се обележува со точкести оловни маркери на површината на кожата.

Подвижните ласери на КТ симулаторот се поставуваат според обележените маркери (централен и два странични), со кои се дефинира КТ изоцентарот (планирачкиот изоцентар) (X=0, Y=0, Z=0). Во однос на КТ изоцентарот подоцна се одредува и обележува терапискиот (референтен) изоцентар.

Скенирање со КТ симулатор

Скенирањето се започнува со правење на предно-заден топограм со кој се одредува регијата која ќе се скенира. Пресеците се прават на 3 или 5 mm и се испраќаат во системот за планирање.

Одредување на целниот волумен и дефинирање на нормалните ткива и органи

Ова е клучна и многу одговорна задача за радиотерапевтот, која бара голема стручност и време. Радиотерапевтот ги контурира нормалните и со тумор зафатените ткива на секој пресек на симулацискиот КТ скен.

Во препораките на ICRU (The International Commission on Radiation Units and Measurments) за подготвување на извештаи за терапијата со високоенергетски фотони се разликуваат неколку различни зрачни волумени: бруто (вкупен) зрачен волумен (Gross Tumour Volume, GTV), клинички зрачен волумен (Clinical Target Volume, CTV) и планиран зрачен волумен (Planning Target Volume, PTV).

Бруто (вкупен) туморски волумен (GTV) го вклучува прикажаниот тумор.

Клиничкиот зрачен волумен (CTV) го вклучува прикажаниот тумор (доколку е присутен, односно не е оперативно изваден), како и околниот волумен во кој се претпоставува дека туморот е присутен супклинички (на пример работ околу GTV, или пак регионалните лимфни јазли кои на КТ не покажуваат зафатеност, но може да имаат присутни микроскопски метастази). Според тоа, CTV е чисто анатомско-клинички концепт.

Планираниот зрачен волумен (PTV) се состои од CTV и дополнителен раб со цел да се земат во предвид варијациите во големината, формата и позицијата во однос со зрачниот сноп, односно снопови. Според тоа, PTV е геометриски концепт кој се користи за да се обезбеди сигурност дека CTV ќе ја прими пропишаната доза и тој се дефи¬нира во однос на фиксна точка на пациентот.

Откога лекарот ќе го дефинира GTV, се додаваат уште и сигурносни маргини, со цел да се опфати и микроскопската проширеност на туморот. Овие сигурносни маргини за микроскопската карциномска проширеност (означена како CTV) му помагаат на радиотерапевот да биде сигурен дека деловите каде карциномските клетки може да бидат проширени, ќе добијат доволна доза за нивно уништување.

По одредувањето на CTV се додава уште една сигурносна маргина (PTV), која треба да ги опфати варијациите во големината, формата и позицијата во однос со зрачните снопови, како и варијациите во движењата на внатрешните органи.

Бидејќи пациентот дише и е живо битие, не е можно во милиметар да се контролираат неговите движења. Затоа, за да не се ризикува да бидеме „премногу прецизни“ и да не го „промашиме“ туморот, се користат сигурносните маргини.

По одредувањето на целниот волумен, центарот на тој волумен се оцртува со црвена боја на кожата на пациентот. Пациентот треба да внимава да не ги избрише овие линии за цело време на третманот, бидејќи тие помагаат за следниот чекор во планирањето.

Виртуелна симулација (планирање на третман) и дефинирање на изоцентарот

Планирањето на терапијата е следната етапа во која, врз база на податоците за големината и формата на туморот, локализацијата на околните здрави ткива и контурите на телото добиени со претходната процедура, радијациониот физичар конструира неколку компјутерски симулации за зрачната терапија. Виртуелната симулација е процес во кој радијациониот физичар користи дигитални КТ податоци за да ги одреди (дефинира) контурите на туморскиот волумен и нормалните ткива и да ги реконструира во три димензии прикажани на монитор. Во овој чекор: се прави комбинација на влезните зрачни полиња, се одредува аголот на влезното поле во однос на површината на телото, се врши избор на енергијата и видот на зраците што ќе се применат и се одредува дали се потребни клинести филтри, ткивни компензатори или некои други модификатори на зрачниот сноп. Физичарот ги анализира сите можни комбинации и ја избира онаа со која се постигнува најдобра дистрибуција на дозата во туморот, со максимална заштита на околните осетливи здрави ткива и органи. При планирањето дозата се оптимизира на 100% на туморот, и во однос на оваа стопостотна доза пресметана на туморот се одредува дозата на останатите делови од зрачниот волумен. Дефинитивниот тераписки изоцентар се одредува по скенирањето и автоматското контурирање на туморот и околните здрави органи. По конечното дефинирање на терапискиот изоцентар, кој се одредува при виртуелната симулација од страна на радијациониот физичар, истиот се наоѓа со помош на подвижните ласери на пациентот и во однос на КТ изоцентарот, се обележува со тетоважа и лепенка.

Евалуација на планот

Се спроведува квалитативна евалуација на дозата на туморот на нормалните ткива на секој пресек од планот. Ова е можно со помош на дозните волуменски хистограми, кои се изработуваат со помош на на софтверски програм. Тие точно ни покажуваат колку доза прима туморот, а колку околните органи. Ако овој хистограм покаже дека туморот не прима доволна доза или околните ткива ја минуваат дозволената доза, тогаш планот не се одобрува и се прави нов.

Верификација на планот за терапија

По избирањето на најдобрата компјутерска опција за радиотерапијата, се минува на оваа етапа. Современите компјутерски мрежно поврзани радиотераписки системи овозможуваат верификација и визуализација на зрачните полиња во реално време на компјутерските монитори. Друга особина на софтверот, која е корисна за 3Д КРТ, е дигитално реконструктивниот радиограф (ДРР). Оваа ДРР алатка изработува „виртуелен радиограф“ од планираните КТ податоци. ДРР изгледа исто како обична рендгенска снимка, но има предност поради можноста за прикажување на целните волумени и нормалните ткива контурирани од КТ скенираните податоци. Ова е од голема важност за верификацијата на планот за терапија. ДРР се користи за утврдување дали третманот е спроведен според планираното. Верификацијата на третманот е можна и со поставување на радијациски дозиметри на пациентот во текот на третманот со кои може да се измери точно колкава ќе биде дозата на туморот и на околните здрави ткива.